Raport nr R-04 · Makro
Inflacja i siła nabywcza
Dlaczego odsetki należy czytać razem z cenami
Agnieszka Dąbrowska · Piotr Sadowski · Wydanie wiosenne
- Czym jest siła nabywcza
- Koszyk w gospodarstwie
- Realny zwrot
- Scenariusze inflacji
- Co z tego dla planu
- Siła nabywcza liczy się bardziej niż kwota nominalna.
- Wydatki emeryta mają własną strukturę cen.
- Scenariusze pokazują zakres, nie jedną prognozę.
Ta sama kwota, mniej w koszyku
Saldo na rachunku może rosnąć, a koszyk zakupów mimo to kurczyć się z roku na rok. Tak działa inflacja: nie zabiera pieniędzy z konta, tylko zmniejsza to, co za nie kupisz. Przy kapitale odłożonym na długi okres zjawisko wychodzi na jaw dopiero po latach, gdy zmiana dotyczy już czynszu, leków i energii.1 Brak reakcji też jest decyzją, tyle że cichą i trudną do cofnięcia.
Koszyk, który naprawdę jest Twój
Wskaźnik ogłaszany w statystykach opisuje przeciętne gospodarstwo domowe, a Twoje wydatki mogą wyglądać inaczej. Gdy większość budżetu to żywność, opłaty mieszkaniowe i opieka zdrowotna, odczuwalna inflacja bywa inna niż ta w komunikatach.2 Dlatego proponujemy własny arkusz: kategorie wydatków, ich udział w miesięcznym budżecie i obserwację, które pozycje zmieniają się najszybciej w ciągu sezonów, na przykład zimą przy ogrzewaniu.
Stopa realna, czyli oprocentowanie po odjęciu wzrostu cen
Oprocentowanie nominalne mówi, ile odsetek zapisze bank. Stopa realna pokazuje, co z tego zostaje po uwzględnieniu wzrostu cen i podatku. Jeśli ceny rosną szybciej niż oprocentowanie, siła nabywcza kapitału maleje mimo dopisywanych odsetek. Przy odwrotnej relacji kapitał zyskuje, lecz proporcje te się zmieniają, więc jednorazowe porównanie nie wystarcza. Potrzebna jest okresowa kontrola, na przykład raz w roku przy rozliczeniu PIT.
Co leży w budżecie, a co poza nim
Część ochrony przed inflacją leży poza portfelem inwestycyjnym: renegocjowanie stałych opłat, plan zakupów z wyprzedzeniem, rezerwa na wydatki niezbędne. Instrumenty powiązane z inflacją, takie jak niektóre obligacje, ograniczają ryzyko, ale mają własne warunki i limity.3 Nie obiecują one, że siła nabywcza zostanie zachowana w każdych okolicznościach. Pokazujemy sam mechanizm, a wybór pozostaje po Twojej stronie.
Źródło: statystyki publiczne, obliczenia redakcji
Uwaga: schemat poglądowy
Źródło: obliczenia redakcji
Uwaga: schemat poglądowy
Tekst powstał w redakcji na bazie publicznych statystyk cen konsumenckich oraz opisów metodyki ich liczenia. Porównujemy mechanizmy, nie przewidujemy przyszłych wskaźników. Wykresy mają charakter schematyczny i służą wyłącznie do zobrazowania zależności między cenami a oprocentowaniem.
Ograniczenia: wskaźnik przeciętny nie odzwierciedla koszyka konkretnej osoby, a uproszczone przykłady pomijają podatki szczegółowe i opłaty zależne od produktu.
- Skala utraty siły nabywczej zależy od tempa wzrostu cen w danym okresie, którego nie da się z góry określić.
- Własny koszyk wydatków można zbudować na podstawie rachunków domowych, a jego wyniki będą się różnić od wskaźnika przeciętnego.
- Instrumenty powiązane z inflacją mogą mieć ograniczoną płynność oraz opłaty za wcześniejszy wykup.